Ngày 01/01/2026, Thông tư số 01/2026/TT-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Môi trường (viết tắt là Thông tư 01/2026) chính thức có hiệu lực, quy định về kiểm dịch động vật, sản phẩm động vật trên cạn
Ngày 01/01/2026, Thông tư số 01/2026/TT-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Môi trường (viết tắt là Thông tư 01/2026) chính thức có hiệu lực, quy định về kiểm dịch động vật, sản phẩm động vật trên cạn. Thông tư này thay thế toàn bộ Thông tư số 25/2016/TT-BNNPTNT (viết tắt là Thông tư 25/2016) và các văn bản sửa đổi, bổ sung trước đây, đồng thời bãi bỏ một số quy định phân cấp tại Thông tư số 09/2025/TT-BNNMT.
Việc ban hành Thông tư 01/2026 /TTBNNMT không chỉ là sự thay đổi về hình thức văn bản mà còn thể hiện sự chuyển đổi căn bản trong tư duy quản lý kiểm dịch, từ mô hình quản lý hành chính sang quản lý rủi ro, tăng cường hậu kiểm, đẩy mạnh chuyển đổi số. Bài viết dưới đây tập trung phân tích những điểm mới chủ yếu của Thông tư 01/2026 trên cơ sở so sánh với Thông tư 25/2016, đồng thời phân tích những tác động của quy định này đối với cơ quan quản lý chuyên ngành thú y cấp tỉnh.
I NHỮNG ĐIỂM MỚI CHỦ YẾU
1. Về phạm vi điều chỉnh và căn cứ pháp lý
Phạm vi điều chỉnh của Thông tư 01/2026 rộng hơn, chuyên sâu hơn và bám sát các quy định mới của pháp luật hiện hành. Cụ thể:
Thông tư 25/2016 được ban hành trên cơ sở Luật Thú y năm 2015, quy định tương đối khái quát về kiểm dịch động vật, sản phẩm động vật trên cạn. Trong khi đó, Thông tư 01/2026 quy định chi tiết các điều của Luật Thú y đã được sửa đổi, bổ sung năm 2026, đồng thời bổ sung nội dung về:
+ Phân tích nguy cơ dịch bệnh;
+ Danh mục đối tượng phải kiểm dịch, miễn kiểm dịch;
+ Quản lý theo chuỗi từ nhập khẩu đến lưu thông, tiêu thụ.
2. Về hệ thống văn bản và tính thống nhất pháp lý
Thông tư 01/2026/TTBNMT, hình thành một văn bản thống nhất, giảm đáng kể tình trạng chồng chéo, khó áp dụng ở cơ sở
Trước khi Thông tư 01/2026 được ban hành, công tác kiểm dịch phải áp dụng nhiều văn bản song song: Thông tư 25/2016/BNNPTNT, Thông tư 35/2018/TTBNNPTNT, Thông tư 09/2022/TTBNNPTNT, Thông tư 04/2024/ TTBNNPTNT, Thông tư 28/2025/ TTBNNPTNT
Thông tư 01/2026:
+ Thay thế toàn bộ Thông tư 25/2016 và các Thông tư sửa đổi, bổ sung;
+ Bãi bỏ Điều 22 Thông tư 09/2025/TT-BNNMT về phân cấp, phân quyền.
3. Về danh mục đối tượng kiểm dịch
Tiếp cận quản lý theo nguy cơ dịch bệnh, phù hợp thông lệ quốc tế:
Thông tư 25/2016 quy định danh mục đối tượng kiểm dịch theo hình thức liệt kê, mang tính “đóng”.
Thông tư 01/2026 phân loại rõ:
+ Đối tượng thuộc diện phải kiểm dịch;
+ Đối tượng miễn kiểm dịch;
+ Đối tượng phải phân tích nguy cơ trước khi nhập khẩu.
Đồng thời, bổ sung nhiều nhóm sản phẩm mới có nguy cơ dịch bệnh như nguyên liệu thức ăn chăn nuôi có nguồn gốc động vật, dược liệu động vật, sản phẩm phụ từ giết mổ.
4. Về đăng ký, khai báo kiểm dịch
Đẩy mạnh chuyển đổi số, giảm thủ tục hành chính, tăng trách nhiệm của chủ hàng:
Thông tư 25/2016 chủ yếu thực hiện hồ sơ giấy, việc áp dụng hình thức điện tử còn hạn chế.
+ Quy định đăng ký, khai báo kiểm dịch qua Cổng một cửa quốc gia, Cổng dịch vụ công, thư điện tử;
+ Xác định rõ trách nhiệm pháp lý của tổ chức, cá nhân đối với tính chính xác, hợp pháp của hồ sơ.
5. Về lấy mẫu, xét nghiệm
Giảm chi phí, thời gian xét nghiệm nhưng vẫn đảm bảo an toàn dịch bệnh.
Thông tư 25/2016 chưa quy định cụ thể về gộp mẫu xét nghiệm.
+ Cho phép gộp tối đa 05 mẫu đơn thành 01 mẫu xét nghiệm;
+ Quy định rõ nguyên tắc gộp mẫu và các trường hợp không được gộp;
+ Chuẩn hóa chỉ tiêu xét nghiệm theo từng loài, mục đích sử dụng.
6. Về kiểm dịch nhập khẩu và hàng mẫu
Điểm mới nổi bật, tạo thuận lợi cho hoạt động xúc tiến thương mại, nghiên cứu, thử nghiệm.
Thông tư 25/2016 chưa có quy định riêng đối với hàng mẫu, lô hàng nhỏ.
Thông tư 01/2026 quy định: Hàng mẫu có trọng lượng dưới 50 kg được miễn Giấy chứng nhận kiểm dịch của nước xuất khẩu và miễn lấy mẫu xét nghiệm.
7. Về kiểm soát sau nhập khẩu
Điểm mới mang tính đột phá, khắc phục “khoảng trống quản lý” tồn tại nhiều năm.
Thông tư 25/2016 hầu như chưa có quy định cụ thể về kiểm soát sản phẩm động vật sau khi thông quan.
Thông tư 01/2026 lần đầu tiên ban hành Phụ lục riêng về kiểm soát bảo quản, vận chuyển, mua bán, tiêu thụ sản phẩm động vật sau nhập khẩu, xác định rõ trách nhiệm của cơ quan thú y nội địa.
8. Về phân cấp, thẩm quyền
Rõ ràng, dễ áp dụng, thuận lợi cho cơ quan thú y cấp tỉnh và cơ sở.
Trước đây, thẩm quyền kiểm dịch phải đối chiếu nhiều văn bản.
+ Quy định trực tiếp thẩm quyền của từng cấp trong cùng một văn bản;
+ Bãi bỏ quy định phân cấp riêng lẻ tại Thông tư 09/2025.
So với Thông tư 25/2016/TT-BNNPTNT và các Thông tư liên quan, Thông tư 01/2026/TT-BNNMT đã có nhiều đổi mới căn bản, toàn diện, từ phạm vi điều chỉnh, phương thức quản lý đến phân định trách nhiệm giữa các cấp. Việc triển khai hiệu quả Thông tư 01/2026 sẽ góp phần nâng cao năng lực quản lý nhà nước về thú y, kiểm soát tốt dịch bệnh động vật, đồng thời tạo môi trường thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh và lưu thông động vật, sản phẩm động vật trên địa bàn các địa phương.
II. PHÂN TÍCH TÁC ĐỘNG ĐỐI VỚI CƠ QUAN CHUYÊN NGÀNH THÚ Y CẤP TỈNH
1. Về tổ chức thực hiện
Cơ quan thú y cấp tỉnh:
- Có căn cứ pháp lý rõ ràng, thống nhất
- Không phải đối chiếu nhiều Thông tư như trước
- Thuận lợi cho: Ban hành văn bản hướng dẫn nội bộ.
Yêu cầu đặt ra
- Rà soát, cập nhật quy trình nghiệp vụ kiểm dịch nội địa
- Điều chỉnh phân công nhiệm vụ phù hợp với quy định mới.
2. Về khối lượng và tính chất công việc
- Giảm việc hành chính thuần túy (tiếp nhận, kiểm tra hồ sơ giấy).
- Tăng nhiệm vụ: Kiểm soát sau nhập khẩu; Phối hợp kiểm tra lưu thông, kinh doanh sản phẩm động vật nhập khẩu.
- Đòi hỏi cán bộ thú y: Hiểu rõ đánh giá nguy cơ; Nắm vững quy trình lấy mẫu, xét nghiệm, truy xuất nguồn gốc.
3. Về quản lý nhà nước và phòng, chống dịch bệnh
- Nâng cao vai trò của cơ quan thú y cấp tỉnh trong: Giám sát lưu thông sản phẩm động vật; Ngăn chặn mầm bệnh xâm nhập, lây lan nội địa
- Tăng tính chủ động, trách nhiệm trong quản lý an toàn dịch bệnh trên địa bàn.
4. Về phối hợp liên ngành và địa phương
Yêu cầu phối hợp chặt chẽ hơn với:
- Công an;
- Quản lý thị trường;
- Chính quyền cấp xã;
- Thông tin kiểm dịch được chia sẻ qua môi trường điện tử, giảm độ trễ trong xử lý vi phạm.
Thông tư 01/2026/TT-BNNMT đã tạo hành lang pháp lý thống nhất, hiện đại hóa công tác kiểm dịch theo hướng quản lý rủi ro và số hóa. Việc triển khai Thông tư sẽ góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về thú y tại địa phương, đồng thời đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức làm việc, nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ cán bộ thú y các cấp.
Nguyễn Thị Hồng Minh – Chi cục Chăn nuôi, Thú y và Thuỷ sản Bắc Ninh.
